Motywowanie w organizacjach publicznych

  • Add feedback:
  • 1812
  • Manufacturer: Wyższa Szkoła Policji w Szczytnie
  • Autor: Zbigniew Ścibiorek

Motywowanie w organizacjach publicznych

Rok wydania: 2014
ISBN: 978-83-7462-374-2
Liczba stron: 204
Format: B5
Oprawa: twarda
Wydanie: I

Spis treści

Wstęp / 9

Rozdział I
Kwestie terminologiczne / 15

Rozdział II
Implikacje warunków funkcjonowania organizacji publicznych
/ 27
2.1. Rzeczywistość / 28
2.2. Atmosfera pracy i działania / 44
2.3. Korzyści z kultury organizacji / 50
2.4. Etyka w prowadzonej działalności / 58

Rozdział III
Konsekwencje dla personelu / 67
3.1. Potrzeba szczególnego traktowania personelu w organizacjach publicznych / 68
3.2. Paradygmaty oddziaływania na personel / 77
3.3. Strategia punktem wyjścia / 86
3.4. Konieczność doskonalenia kompetencji / 89
3.5. Decyzje personalne w procesie zarządzania (dowodzenia) organizacją
publiczną / 95
3.6. Jaka polityka personalna? / 101

Rozdział IV
Właściwie zmotywowany personel siłą organizacji / 107
4.1. Motywacja — aspekt teoretyczny / 108
4.2. Wybrane teorie i koncepcje motywacyjne / 117
4.3. Podstawowe grupy narzędzi motywacyjnych / 128
4.4. Uwarunkowania systemu motywacyjnego / 131
4.5. Kilka uwag praktycznych / 144
4.6. Zróżnicowane funkcje motywatorów / 156
4.7. Pobocza motywowania / 170

Rozdział V
Motywowanie a przywództwo / 175

Refleksje końcowe / 187
Bibliografia / 197
Streszczenie / 203

Table of contents

Introduction / 9

1. Terminological issues / 15

2. Th e implications of the functioning of public organizations / 27
2.1. Reality / 28
2.2. Work atmosphere and activities / 44
2.3. Th e benefi ts of organizational culture / 50
2.4. Ethics in business / 58

3. Implications for staff / 67
3.1. Th e need for special treatment of staff / 68
3.2. Paradigms of impact on staff / 77
3.3. Strategy as a starting point / 86
3.4. Th e need for competence / 89
3.5. Personnel decisions in the management (command) process / 95
3.6. Which HR policy should we employ? / 101

4. Properly motivated staff as a strong point of organizations / 107
4.1. Motivation – theoretical aspect / 108
4.2. Selected theories and concepts of motivation / 117
4.3. Basic tools of motivation / 128
4.4. Determinants of the incentive system / 131
4.5. Some practical considerations / 144
4.6. The diverse functions of motivating / 156
4.7. Side aspects of motivation / 170

5. Motivation vs. Leadership / 175

Final reflections / 187
References / 197
Abstract / 204

Wstęp

W każdej przestrzeni społecznej istnieją różnorodne pod względem celu,wielkości i zasięgu działalności organizacje. Stanowią one integralną i niezbędną część systemu polityczno-gospodarczego danego państwa. Najczęściej dzieli się je ze względu na ich formę, która może mieć prywatny albo publiczny charakter.
Prywatne organizacje działają, by osiągnąć zysk, zaś publiczne instytucje działają na rzecz obywateli i ich dobra wspólnego. Organizacje publiczne funkcjonują
w sferze publicznej i są powołane, by świadczyć określone usługi na rzecz społeczeństwa oraz aby zapewnić bezpieczeństwo jednostek i grup społecznych, a także państwu (np.: urzędy administracji rządowej i samorządowej, placówki ochrony zdrowia, jednostki/placówki oświatowo-kulturalne, Policja, wojsko, Państwowa
Straż Pożarna, Straż Graniczna, formacje obrony cywilnej i inne wyodrębnione inspekcje i straże, a także inne instytucje, jak np. mające na celu dbanie o ochronę
środowiska czy związane z ochroną przeciwpowodziową). Organizacje publiczne choć nie przynoszą zysku mierzonego w konkretnych kwotach to są nieodzowne
dla sprawnego funkcjonowania państwa i funkcjonują ku zadowoleniu swych obywateli. We wszystkich tego typu firmach (instytucjach) funkcjonuje system
motywacyjny, a przełożeni dążą do rozwoju i doskonalenia swych podwładnych.
Na temat motywowania opracowano wiele materiałów. Są to liczne — różnego rodzaju — publikacje, które w węższym lub szerszym zakresie, mniej czy bardziej szczegółowo, odnoszą się do zagadnień złożonego procesu kadrowego i oddziaływania na pracowników w organizacji. Jednocześnie obserwujemy nieustające zainteresowanie kwestiami ludzkimi (pracowniczymi). Dostrzegana jest potrzeba dążenia do zwiększenia efektywności realizacji zadań. Można to uczynić
na wiele sposobów. Jednym z nich jest wzrost poziomu zmotywowania personelu i pełna jego identyfikacja z tym co czynią i gdzie to robią.
W dostrzeganej mnogości opracowań pośrednio i (lub) bezpośrednio traktujących o kwestiach motywacyjnych brak jest wyraźnego odniesienia do organizacji
publicznych, np. urzędów administracji rządowej i samorządowej, Policji, wojska. W tej sytuacji z wielką tremą oddaję w ręce Czytelników to opracowanie,
które ma traktować o specyfice tworzenia i funkcjonowania systemów motywacyjnych w specyficznych organizacjach, jakimi są organizacje publiczne. Niejednokrotnie nie dokonuję odniesienia rozpatrywanych kwestii do konkretnej organizacji, bo nawet w odniesieniu do organizacji zhierarchizowanych nie można postawić znaku równości między nimi. Zakładam, że Czytelnik w twórczy sposób zaadaptuje przedkładane sugestie do konkretnej firmy (instytucji). Podobnie postąpiłem w odniesieniu do kwestii związanej z odniesieniem się do systemu motywacyjnego, który przybliżany jest kilka razy, ale przy uwzględnianiu różnych
czynników.
Mam świadomość, że niniejsza książka nie wyczerpuje wszystkich problemów
dotyczących motywowania — złożonego i dynamicznego obszaru działania organizacji i instytucji publicznych, chociażby dlatego, że w istotny sposób różnią się
one między sobą. Całkiem inaczej kwestie motywowania rozstrzyga się bowiem
w starostwie czy szpitalu, a odmiennie w jednostce wojskowej czy Policji.
Podejmując się trudu zaprezentowania kwestii ze złożonego obszaru motywowania
miałem świadomość ogromu pracy, jaka mnie czeka i niekiedy wybrnięcia
ze schematu przyjmowanych rozwiązań. W prezentacji moich poglądów i proponowanych modeli postępowania dominuje myślenie menedżerskie i dowódcze,
mocne odzwierciedlenie znajduje ogólna teoria zarządzania, bowiem książka
traktuje o jednej z funkcji zarządzania. Niekiedy więc przedstawione sugestie
czy też procedura postępowania nie są w pełni zgodne z poglądami innych autorytetów; świadczy to jednak o tym, że do rozwiązywania kwestii ludzkich nie
ma jednego, uniwersalnego narzędzia (modelu postępowania). Na linii człowiek
— człowiek nie można wygenerować tzw. złotego środka, zawsze optyka postrzegania pewnych spraw będzie zróżnicowana. I dobrze. Taki bowiem stan rzeczy jest doskonałą okazją do indywidualnych przemyśleń, refleksji nad tym, co i jak czynimy w odniesieniu do pracowników i to niezależnie od tego, jak się ich określa w danej organizacji. Oni to są różnie postrzegani w tym opracowaniu. Używając określeń w rodzaju: pracownik, personel, osoba czy człowiek zawsze miałem na myśli urzędników, funkcjonariuszy, żołnierzy i pracowników „cywilnych”
organizacji publicznych. Spośród wielu kwestii, które mogą być różnie interpretowane zamiennie, używam określeń: organizacja, firma, instytucja. W ten sposób chciałem zaakcentować, że rozpatruję dane zagadnienie w odniesieniu do różnych form prawnych i organizacyjnych zatrudniających pracowników, niekiedy
różnie nazywanych. Niejednoznaczność mian niech więc nie będzie odbierana
jako pomyłka czy brak konsekwencji, a dążenie do tego, aby każdy Czytelnik
mógł analizowane treści dostosować do tego co mu jest bliskie, do takiej organizacji,
w której pracuje lub chce pracować (służyć). Być może i ta publikacja będzie
asumptem do refleksji dla praktyków: kierowników i dowódców. Wyrażam przekonanie, że może być wykorzystana przez studentów, zwłaszcza kierunku kształcenia: Bezpieczeństwo wewnętrzne.
Z uwagi na poruszenie bardzo rozległej problematyki za zasadne uznałem akcentować jedynie najistotniejsze kwestie (problematykę) danego zagadnienia
w odniesieniu do organizacji i instytucji publicznych. Takie podejście to wynik obecności na rynku wielu opracowań, które zagadnienia dotyczące motywowania
szeroko prezentują. Do zapoznania się z niektórymi kwestiami w sposób szczegółowy odsyłam więc do innych monografii, poradników i podręczników, które
zawierają liczne informacje szczegółowe dotyczące konkretnych problemów. Niejednokrotnie nie przybliżałem kwestii zawartych w publikacjach, a jedynie zasygnalizowałem miejsce szerszego omówienia poruszanych przeze mnie zagadnień. Choć struktura książki jest jednoznacznie określona to poruszane kwestie
w wielu przypadkach znajdują swoje uwarunkowania w różnych fragmentach opracowania. Niebagatelny wpływ na prezentację poszczególnych zagadnień miał wynik przeprowadzonych na przełomie 2012/2013 roku badań. Objąłem nimi prawie trzysta osób z różnych regionów kraju, dla których (około 65% respondentów)
aktualne stanowisko jest drugim — trzecim stanowiskiem służbowym i którzy w ponad 60% posiadają staż zawodowy powyżej 5 lat1. Zebrany materiał badawczy
był jedną z zasadniczych sił pobudzających mnie do podjęcia trudu opracowania się tej książki. W wielu też przypadkach studenci, zwłaszcza studiów podyplomowych, i dyplomanci byli inspiratorami zaakcentowania pewnych kwestii, czasami podejmowali próbę odpowiedzi na pojawiające się wątpliwości, czy też wskazywali możliwość wielowariantowego rozstrzygnięcia danego problemu. Podkreślali, jakie w praktyce przyjmowane są rozwiązania i jakie najczęściej stosowane są motywatory.
Dyskusyjne, niejednokrotnie rozbieżne oceny tych samych lub podobnych zjawisk świadczyły o potrzebie indywidualnego podejścia do każdej osoby. W tym
samym tonie wypowiadali się dyplomanci w trakcie seminariów magisterskich.
Moim rozmówcom i studentom, zwłaszcza studiów niestacjonarnych i podyplomowych, serdecznie dziękuję za inspirację do opracowania tej książki oraz
„podpowiedzi”, jakie zagadnienia należałoby poruszyć, aby publikacja była interesująca i przydatna zarówno dla studentów, menedżerów/kierowników oraz
dowódców, jak i samych pracowników (urzędników, funkcjonariuszy, żołnierzy). Każde zjawisko można różnie oceniać. Zależy to od wielu czynników. Przede
wszystkim od punktu widzenia, z którego spogląda się na owo zdarzenie oraz argumentów, które przyjmuje się za podstawowe, niezależnie od tego, czy są one
prawdziwe, czy fałszywe. Dopiero wtedy ich wyniki zezwalają na wyciągnięcie różnorakich wniosków. Tak jest i w tej publikacji. Sposób postrzegania poruszanych
zagadnień jest subiektywny — podporządkowany osiągnięciu założonego celu, którym jest wykazanie potrzeby, wręcz konieczności, tworzenia i funkcjonowania systemów motywacyjnych w organizacjach publicznych oraz dysponowania przez przełożonych pakietem różnorodnych motywatorów. Jest to dość trudne w organizacjach i instytucjach publicznych — specyficznych firmach nieprodukcyjnych.
W tym przypadku każdą publiczną złotówkę trzeba wydać z rozwagą licząc na uzyskanie znacznych efektów.
W opracowaniu nie ma oceny czyichś poglądów, lecz przedstawienie z różnych punktów widzenia wybranych — jak sądzę — istotnych przesłanek zaświadczających
o zasadności takiego czy innego też oddziaływania na urzędników, żołnierzy, funkcjonariuszy i pracowników i wytworzenia takiego klimatu i kultury
w organizacji publicznej, aby oni sami czuli się dobrze i potrzebni, byli efektywni, mieli poczucie głodu wiedzy i mieli satysfakcję z tego co czynią oraz cieszyli się
dużym zaufaniem społecznym.
Niniejsza książka zawiera wiele pytań, na które nie udzieliłem jednoznacznej odpowiedzi. Nie zawsze też znajdziemy wyodrębnienie podstawowych uwarunkowań
i źródeł przyczynowych, które zdecydowały o podejmowanych działaniach. Nie rozstrzygałem także kwestii terminologicznych, nie polemizowałem
z przyjmowaną terminologią czy kategoryzacją pewnych zjawisk. Dostrzegając rolę i znaczenie systemów motywacyjnych i samego motywowania musiałem
uwzględniać fakt różnorodności rozpatrywanych organizacji publicznych. Nie bez znaczenia były kwestie odmienności realizowanych zadań (wykonywanej
pracy) i warunków funkcjonowania. Mocno podkreślając kwestię motywowania zmierzałem do tego, aby było ono czymś „naturalnym”, na trwałe wkomponowane
w sprawowanie funkcji przełożonego.
Książka składa się z pięciu rozdziałów. Obejmują one nie tylko kwestie dotyczące motywowania, które rozpatruję na kanwie ogólnych warunków funkcjonowania
współczesnych organizacji. Trudno bowiem byłoby przedstawiać zagadnienia z obszaru motywowania bez ukazania różnorodnych uwarunkowań
rzutujących na to, co ma miejsce w organizacji, także organizacji publicznej. Dlatego sporo uwagi poświęcono kwestiom ogólnym, aby na tej podstawie ukazać
problematykę motywowania personelu w organizacjach publicznych.
Rozdział pierwszy jest tym fragmentem książki gdzie dokonuję rozstrzygnięć terminologicznych. Przybliżam brzmienie i znaczenie różnego rodzaju „cywilnych”
organizacji nieprodukcyjnych. Nie analizuję organizacji tzw. mundurowych, bowiem są one powszechnie znane i jednoznacznie pojmowane.
Kolejny rozdział jest jednym z dwóch, które postrzegam jako wprowadzenie i podstawę do poruszanych zagadnień. Rozdział drugi ukazuje uwarunkowania
funkcjonowania dzisiejszych organizacji. W tym fragmencie podkreślam rolę i znaczenie ludzi w organizacjach publicznych. Akcentuję, że ten kapitał (kapitał
intelektualny) jest nader wrażliwy, że do personelu nie można zastosować wspólnego mianownika. Każdą osobę trzeba traktować indywidualnie. W całej rozciągłości
odnosi się to także do kwestii motywowania. Dążąc do wysokiej efektywności pojedynczych osób, jak i zespołów trzeba dostrzegać odmienności występujące pomiędzy ludźmi i adekwatne do tego stosować czynniki mobilizujące do efektywnej działalności.
W rozdziale trzecim wskazałem na potrzebę postrzegania ludzi jako najcenniejszego zasobu organizacji i instytucji publicznej. Zasygnalizowałem potrzebę
planowego i długoterminowego oddziaływania na personel, aby był on efektywny i to niezależnie od tego jakie wykonuje czynności (realizuje zadania). W ślad
za tym podkreśliłem potrzebę nieustannego inwestowania w personel, a osób na stanowiskach kierowniczych (dowódczych) w szczególności, bowiem one
spełniają swe funkcje w środowisku międzynarodowym i wielokulturowym, muszą legitymować się wiedzą o charakterze interdyscyplinarnym, specjalistycznym.
Zaakcentowałem kwestie dotyczące strategii organizacji bowiem nie tylko ja wyrażam przekonanie, że zagadnienia te mają istotny wpływ na filozofię
(sposób) oddziaływania na personel organizacji publicznych. Te sprawy rzutują także na klimat i kulturę organizacji oraz przyjmowane rozwiązania z obszaru
motywowania.
Najbardziej obszerny jest rozdział czwarty. Traktuje on o kwestiach motywowania w wymiarze teoretycznym i praktycznym. Zawarte tam są zagadnienia
dotyczące systemu motywowania, jak i potencjalnych możliwości stosowania różnorodnych motywatorów. Sporo uwagi poświęciłem funkcjom motywowania.
Akcentując kwestie finansowe akcentowałem zasady stosowania motywatora w postaci nagród i premii. Mocno zostało podkreślone, że nie ma uniwersalnego
systemu motywacyjnego organizacji publicznej, a do jej personelu zawsze trzeba podchodzić w sposób indywidualny.
Rozdział piaty to wykazanie pewnych związków i zależności między motywowaniem a przywództwem. Poprzez przybliżenie niewątpliwych powiązań, zaakcentowałem
potrzebę, wręcz konieczność, dążenia do układu doskonałego, w którym przełożony byłby jednocześnie przywódcą.
Ostatnim fragmentem są refleksje końcowe — zakończenie w nieco innym wydaniu. Tam zawarłem liczne wnioski nie tylko z moich badań. To szczególnego
rodzaju płaszczyzna do prowadzenia dalszych badań nad bardzo wrażliwym obszarem menedżerskiego (dowódczego) działania, jakim jest motywowanie
w organizacjach publicznych. Zawarłem zagadnienia związane z etycznym i społecznym wymiarem prowadzonej działalności niebiznesowej. Zaakcentowałem
najistotniejsze sprawy nie przez pryzmat działalności biznesowej, a ludzi realizujących określoną strategię organizacji publicznej.
Serdecznie dziękuję recenzentowi za konstruktywne uwagi i sugestie dotyczące struktury książki oraz sposobu prezentacji określonych zagadnień. Szczególne
podziękowania składam za trafne sugestie o silniejszym zaakcentowaniu kwestii ludzkich oraz cenne uwagi związane z funkcjonowaniem dzisiejszych organizacji
oraz implikacji tych spraw na kwestie pracownicze.